• Nieuws

    Nieuws

Interviewserie John Knox: waardoor raken natuurbeschermers in de knel? (deel 1)

Het geweld tegen natuurbeschermers wereldwijd neemt toe. Bescherm de natuurbeschermer organiseerde een tweegesprek tussen John Knox, speciaal rapporteur bij de VN over mensenrechten & milieu en daarmee dé wereldwijde ambassadeur voor natuurbeschermers, en mensenrechtenjurist Jan van de Venis, die zich vanuit Nederland inzet voor het recht op een duurzame leefomgeving. In dit eerste artikel in een serie van vier richten ze zich op de vraag: waardoor raken natuurbeschermers steeds meer in de knel?

Jan: Elke week worden er bijna vier natuurbeschermers gedood. Wat zijn de voornaamste oorzaken van dit geweld?

John: De cijfers zijn erg shockerend. Global Witness meldde dat er in 2016 wereldwijd 200 natuurbeschermers zijn vermoord. Dit komt neer op bijna vier per week. Dit is een markante toename in vergelijking met eerdere cijfers. Persoonlijk denk ik dat er drie verschillende factoren ten grondslag liggen aan de bedreigingen richting natuurbeschermers wereldwijd.

Allereerst is dat uiteraard de toenemende vraag naar natuurlijke hulpbronnen. Naarmate economieën en bevolkingen groeien, wordt er meer geconsumeerd en neemt derhalve de vraag naar uiteenlopende natuurlijke hulpbronnen toe, van kostbare houtsoorten tot mineralen, olie, gas, kool, goud en andere kostbare mineralen, maar ook naar bedreigde diersoorten. Deze komen allemaal voor in gebieden die relatief onderontwikkeld zijn. Eén aspect is dus simpelweg de enorme hoeveelheid rijkdom die op het spel staat voor diegenen die deze natuurlijke hulpbronnen willen exploiteren.

Een tweede factor is dat natuurbeschermers vaak uit bevolkingsgroepen komen die al enigszins gemarginaliseerd zijn in de betreffende landen. Vaak betreft het minderheden in deze landen, groepen die meer dan anderen van natuurlijke hulpbronnen afhankelijk zijn, zoals inheemse volkeren. En dit heeft twee soorten effecten. Een is dat zij zeer afhankelijk zijn van de hulpbronnen die men probeert te exploiteren. Ze kunnen niet zomaar hun bezittingen oppakken en ergens anders heengaan. Dan zouden ze hun eigen volk en hun eigen cultuur verloochenen. Het is het waard om voor te vechten. Ten tweede is een gevolg van hun marginalisatie dat hun situatie vaak onzichtbaar is voor veel mensen, waaronder hun eigen cultuur, bevolkingsgroep of land. Zelfs de lokale kranten wijden vaak geen artikelen aan wat hen overkomt. Laat staan dat er internationaal aandacht voor is.

En als laatste is er het probleem van een gebrek aan rechtsorde. Veel landen bezitten hulpbronnen die onder druk staan en hebben gemarginaliseerde gemeenschappen. Maar in landen zonder effectieve rechtsstaat, leidt de combinatie van deze factoren tot ongeremd geweld tegen, intimidatie van en moord op natuurbeschermers.

Maar in landen zonder effectieve rechtsstaat, leidt de combinatie van deze factoren tot ongeremd geweld tegen natuurbeschermers - John Knox, Speciaal Rapporteur Verenigde Naties

Soms worden natuurbeschermers als ‘toevallige beschermers’ omschreven. Ze hebben er niet bewust voor gekozen natuurbeschermer te worden, ze worden gedwongen deze rol op zich te nemen. Zij zien zichzelf dan ook niet als beschermer van mensenrechten – ze proberen simpelweg hun gemeenschap te beschermen door erachter te komen waarom hun water niet meer drinkbaar is, waarom hun putten vervuild zijn, waarom er meer stroperij is. Of gewoon omdat er op een dag plotseling bulldozers de bomen rondom hun dorp vellen. Dit alles maakt de situatie des te uitdagender, omdat deze beschermers geen wijdverspreid netwerk hebben en de relevante wetten die hen kunnen helpen niet begrijpen.

Zijn er bijzondere risico’s voor vrouwelijke natuurbeschermers die hun mannelijke collega’s niet ondervinden?

Zoals vaak het geval is zijn er gradaties van kwetsbaarheid. Vrouwelijke natuurbeschermers zijn op dezelfde manieren kwetsbaar als mannelijke natuurbeschermers, maar hebben daarnaast extra kwetsbaarheden. Misschien is het feit dat een vrouw zich publiekelijk ergens over uit durft te spreken al aanleiding voor intimidatie in de cultuur waar deze natuurbeschermers opereren. Ook kan een vrouw slachtoffer worden van seksuele intimidatie op een manier waarop een man dat niet kan zijn. Simpelweg een natuurbeschermer zijn kan in sommige landen al aanleiding geven tot discriminatie. Maar als je een vrouw bent kan discriminatie extra hevig zijn. Zo ook als je onderdeel uitmaakt van een inheemse bevolkingsgroep, gehandicapt bent of op wat voor manier dan ook beperkt bent in jouw toegang tot de verworvenheden van de cultuur waarin je leeft.

Volgende week volgt het tweede deel in de serie, die draait om de vraag: wat kan de Verenigde Naties doen om natuurbeschermers betere bescherming te bieden?

Wil je in actie komen tegen het toenemende geweld tegen natuurbeschermers?
Teken de petitie